ISTORIJAT

Istorija Apatinskih ribarskih večeri

Ribarske svečanosti i zabave

Na dan sv. Petra i sv. Pavla, 29. juna, apatinski ribarski majstori organizovali su u gradu svoje nadaleko čuvene staleške svečanosti, poznate kao „ribarske godišnjice“. Ovaj datum je sa razlogom uzet za ribarsku svetkovinu, pošto je sv. Petar bio, pre nego što se posvetio obavljanju apostolske misije, galilejski ribar, koji se sa svojim bratom Andrejom profesionalno bavio ribarstvom. Sveti Petar je proglašen za patrona, vrhovnog zaštitinika apatinskih ribara i njihove staleške organizacije, ribarskog ceha.

Tačan datum (godina) održavanja prvih ribarskih svečanosti nije moguće precizno odrediti, ali se sa velikom verovatnoćom može predpostaviti da su se počele praktikovati od momenta osnivanja ribarskih esnafa u gradu 1773. godine. Održavane su periodično, u zavisnosti od mnogih faktora (najviše finansijskih), svake tri do četiri godine. Finansijska situacija cehovske lade, određivala je i samu dužinu njihovog trajanja. Ribarski esnaf je snosio celokupne troškove ove manifestacije, i najčešće je trajala tri dana.

Svetkovina je počinjala okupljanjem svečano doteranih majstora i njihovih supruga u velikoj Sali gostionice „Fuderer“ (danas restoran Šaran). Nakon skupljanja, čitav svečani skup se korporativno upućivao u župnu crkvu, gde je prisustvovao vršenju verskog obreda. Na putu do crkve povorka se kretala ulicama Apatina, koje su u tim trenucima bile ispunjene mnogobrojnim znatiželjnim građanima. Nakon svečane mise išlo se nazad, u bogato dekorisanu salu gostionice, gde su zvanice zauzimale mesto duž postavljenih dugačkih stolova. Jelovnik se za ovu priliku uglavnom sastojao od kuvanih ribljih specijaliteta, koji su zahvaljujući kvalitetu, postali čuveni i van granica Apatina. To se pre svega odnosi na čuveni „apatinski fišpaprikaš“. Zabavni deo proslave počinje nakon obeda, tom prilikom narodni pevači su uz pratnju harmonike pevali popularne pesme, a duvačka kapela izvodila je kompozicije za okretne igre. Zabava se često produžavala do duboko u noć. Ova svečanost imala je izuzetan značaj u životu ovdašnjih ribara, a ujedno je predstavljala zapažen društveni događaj i na nivou grada.

Otpočinjanje vojnih operacija tokom prvog Svetskog rata snažno se reflektovalo na život i aktivnost ribara u Apatinu. U ovom periodu prestaje se sa organizovanjem tradicionalnih ribarskih svečanosti, a nakon  završetka rata odustalo se od ovog dugogodišnjeg običaja.

Ribarski pomoćnici, kalfe, su poput njihovih majstora, periodično organizovale svoje svečanosti „kalfenske godišnjice“. Ova manifestacija bila je manja u odnosu na „ribarske svečanosti“ i trajala je samo jedan dan. Zadnja kalfenska svečanost organizovana je 1912. godine.

Tradicija Apatinskih ribarskih večeri

Želja da se turistička ponuda grada Apatina obogati i podigne na viši, kvalitetniji nivo, Turistički savez opštine Apatin, u saradnji sa grupom inventivnih Apatinaca, pokrenuo je inicijativu za organizovanje jedne višednevne turističke manifestacije, koja će svojim sadržajem, pored standardne ugostiteljsko-turističke ponude, održavati sve specifičnosti ovog podneblja, kao i bogatu ribarsku tradiciju grada. Do realizacije ove ideje došlo je tokom 1963. godine, kada su po prvi put, u periodu 08. – 09. jun, organizovane „Apatinske ribarske večeri“, kao nastavak nekadašnjih „ribarskih godišnjica“ koje su se vekovima ovde održavale.

Zahvaljujući bogatom i atraktivnom programu, Apatinske ribarske večeri su već od samog starta pobudile ogromno interesovanje i privukle veliki broj gostiju, turista i takmičara iz mnogih mesta širom bivše Jugoslavije i inostranstva, a sličan trend se zadržao sve do danas.

Ova manifestacija je vremenom postala tradicionalna i internacionalna a program se konstantno, iz godine u godinu dopunjavao i obogaćivao novim i kvalitetnim sadržajima zabavno-muzičkog, kulturno-umetničkog i sportskog karaktera. Održava se redovno, svake godine, početkom meseca jula, sa izuzetkom 1965. godine, kada se odustalo od organizovanja, zbog enormno visokog vodostaja Dunava (kod Apatina je iznosio do tada nezabeleženih 825 cm) i eventualne katastrofalne poplave.

Čin svečanog otvaranja Apatinskih ribarskih večeri, odigravao se u ranijim godinama van grada, kod motela „Turist“ (danas restoran „Plava Ruža“) u večernjim satima, da bi se u kasnijem periodu preneo na druge lokacije u centru Apatina prvo na Trg kod hotela „Vojvodina“ a zatim na Trg Nikola Tesla (danas).

Nakon ceremonije za otvaranje, na pozornici bi usledio raznovrstan zabavno-muzički program, uz nastup najpopularnijih estradnih umetnika, pevača narodne i zabavne muzike i muzičkih grupa.

Od 2001. godine promenjena je koncepcija i trajanje dotadašnjih Apatinskih ribarskih večeri i počele su se organizovati Apatinske ribarske večeri i Apatinsko leto, u trajanju od početka jula pa do druge polovine avgusta. Program je pored dotadašnjih standardnih i tradicionalnih događaja, upotpunjen novim, a obuhvatao je i manifestacije koje su već postojale, ali su se održavale u kasnijem terminu tokom jula i avgusta („Petrovdanski sabor“, „Nemačko-Mađarsko veče“, i dr.). Ovakva, vremenski produžena manifestacija, trajala je četiri sezone (2001-2004. godine), da bi se u narednim godinama vratilo organizovanju Apatinskih ribarskih večeri bez Apatinskog leta, koje su se kao i ranije održavale prvih dana jula.

Jedan od tradicionalnih načina ribarenja profesionalnih alasa, odnosno korišćenje alata pod nazivom „bućka“ za hvatanje somova, postao je aktraktivna takmičarska disciplina. Od 2005. godine uvedena je u zvaničan program kao takmičarska disciplina pod nazivom „Zlatna bućka“. Takmičari se nalaze u čamcima u parovima, a pobednik je onaj par koji za određeno vreme uhvati ukupno najviše kila somovine. Međutim, centralne i najatraktivinije događaje, koji daju osnovni ton celokupnoj manifestaciji i direktno se naslanjaju na ribarsku tradiciju grada, predstavljaju takmičenja sportskih ribolovaca za trofej „Zlatna ribica“ u disciplini lov ribe udicom na plovak. Radi upotpunjavanja ove manifestacije, Apatinske ribarske večeri, novim i za posetioce interesantnim sadržajima koji nose tradicionalne ribarske karakteristike, organizovano je po prvi put, u okviru 4. Večeri, 1967. godine, nadmetanje za najboljeg kuvara, nadaleko čuvenog apatinskog ribljeg paprikaša, za trofej „Zlatni kotlić“. Ovo takmičenje zajedno sa nadmetanjem sportskih ribolovaca, predstavlja centralni i najatraktivniji segment, koji daje osnovni ton celokupnoj manifestaciji i direktno se naslanja na viševekovnu tradiciju grada.

Po programu koji se godinama u nazad ustalio, danas, ribarske večeri traju četiri dana. Svečano otvaranje je četvrtkom, a zatvaranje nedeljom. Program je izuzetno sadržajan i podrazumeva veliki broj kulturnih, umetničkih, sportskih i zabavnih dešavanja. Zahvaljujući bogatom i atraktivnom programu, Apatinske ribarske večeri su već od samog starta pobudile ogromno interesovanje i privukle veliki broj gostiju, turista i takmičara iz mnogih mesta. Ova manifestacija je vremenom postala tradicionalna i internacionalna, a program se konstantno iz godine u godinu, dopunjavao i obogaćivao novim i kvalitetnim sadržajima zabavno-muzičkog, kulturno-umetničkog i sportskog karaktera.

Zahvaljujući konstantnom kvalitetu programa, koji se tokom proteklih decenija samo obogaćivao novim i aktraktivnim sadržajima, Apatinske ribarske večeri su se održavale pola veka, tako da danas predstavljaju izuzetnu i najstariju manifestaciju ovog tipa na području Srbije.

Tomislav Šimunović